Gmina a prawo antymonopolowe
Autor:
Prawnik w Urzędzie Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Posiada certyfikat z zakresu prowadzenia szkoleń uzyskany w ramach unijnego programu „UE Transition Facility Project - Poland, United Kingdom, Denmark”. Ukończył Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Wrocławskiego.
Gmina jako jednostka samorządu terytorialnego wykonuje zadania publiczne, tj. polegające na zaspokajaniu potrzeb zbiorowych lokalnej społeczności, do których należą m.in. utrzymanie czystości i porządku, gospodarka odpadami komunalnymi, zaopatrzenie w wodę, odprowadzanie i oczyszczanie ścieków, administracja cmentarzy, czy organizacja transportu zbiorowego. Realizację tych zadań powierzono gminie jako podmiotowi publicznemu, ponieważ korzystanie z ww. usług jest w praktyce nieuniknione, zarówno dla mieszkańców, jak i podmiotów gospodarczych, a stąd istotne jest by ich świadczenie odbywało się bez żadnych zakłóceń i trudności.
W związku z prowadzeniem działalności w ww. zakresie, wiele form aktywności gmin jest faktycznie działalnością gospodarczą, jednak na gruncie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej gminy (Dz. U. 2007 r. Nr 155 poz. 1095 ze zm.) gminy nie są przedsiębiorcami. Od tej generalnej zasady jest jednak wyjątek, ponieważ w świetle przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. (Dz.U. Nr 50, poz. 330 ze zm.) o gmina jest traktowana jak przedsiębiorca. Przesądza o tym treść art. 4 pkt 1a) zgodnie z którym, że „Ilekroć w ustawie jest mowa o: 1) przedsiębiorcy - rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, a także: a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.
Zasadniczym celem przytoczonej ustawy jest ochrona konkurentów, kontrahentów i konsumentów funkcjonujących na rynkach z wysokim stopniem zdominowania przez jeden podmiot, który nierzadko jest monopolistą. Wspomniana ustawa wprowadza domniemanie, iż pozycję dominującą posiada przedsiębiorca jeżeli jego udział w rynku właściwym przekracza 40 % (art. 4 pkt 10 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), przy czym monopol - tj. sytuacja gdy dany podmiot w ogóle nie spotyka się z konkurencją na danym rynku - jest najwyższym stopniem dominacji. Co do zasady, posiadanie pozycji dominującej wiąże się z możliwością działania dominanta bez konieczności liczenia z kontrahentami, konkurentami i konsumentami.
Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów), zakazuje nadużywania pozycji dominującej (art.9 ust.1) i wskazuje przykładowy katalog zakazanych praktyk w tym zakresie (art.9 ust.2 pkt 1-8) takich jak: narzucanie nieuczciwych cen (zarówno nadmiernie wygórowanych jak i rażąco niskich), odległych terminów płatności lub innych warunków zakupu albo sprzedaży towarów; ograniczanie produkcji, zbytu lub postępu technicznego, stosowanie w podobnych umowach z osobami trzecimi uciążliwych lub niejednolitych warunków umów, uzależnianie zawarcia umowy od przyjęcia lub spełnienia przez drugą stronę innego świadczenia, niemającego związku z przedmiotem umowy; przeciwdziałanie ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji; narzucanie uciążliwych warunków umów, przynoszących nieuzasadnione korzyści; podział rynku. Praktyki związane z nadużywaniem pozycji dominującej mogą mieć charakter antykonkurencyjny lub eksploatacyjny (tj. związane z wykorzystaniem posiadanej siły rynkowej w stosunkach z kontrahentami/konsumenta).
Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazuje także zawierania porozumień ograniczających konkurencję, jeżeli ich celem lub skutkiem jest ograniczenie bądź wyeliminowanie konkurencji na danym rynku (art.6 ust.1). Do takich zachowań ustawa zalicza m.in. ustalanie cen i innych warunków zakupu lub sprzedaży towarów; podział rynku; ograniczanie dostępu do rynku lub eliminowanie przedsiębiorców nieobjętych porozumieniem, kartel przetargowe.
W praktyce orzecznictwo antymonopolowe dotyczące stosowania praktyk ograniczających konkurencję przez gminy dotyczy najczęściej jej działalności w zakresie: dostarczania wody i odprowadzania ścieków (np. wymuszanie określonych zachowań na odbiorcach, narzucanie niekorzystnych umów), wywozu i składowania odpadów (np. utrudnienia w prowadzeniu działalności przez firmy świadczące usługę wywozu odpadów, faworyzowanie własnego przedsiębiorstwa względem pozostałych uczestników rynku), organizacji transportu zbiorowego (utrudnianie dostępu do rynku przedsiębiorcom prowadzącym działalność w zakresie przewozów osobowych), organizacji targowisk i prowadzenia cmentarzy komunalnych (utrudnianie działalności podmiotom świadczącym usługi pogrzebowe). Powyższe obszary działalności nie są katalogiem zamkniętym, przykładowo zakazane działania gminy mogą dotyczyć także rynku nieruchomości.
Należy zwrócić uwagę, iż postępowanie monopolowe może dotyczyć działań gminy oddziaływujących na rynki w których nie ma ona pozycji dominującej, lub w ogóle nie jest ich uczestnikiem. Przykładem może być rynek usług wywozu odpadów komunalnych na który gmina może wpływać jako dysponent jedynego składowiska odpadów, lub rynek usług pogrzebowych ściśle powiązany z rynkiem usług cmentarnych (administracja cmentarzami).
Naruszenie wymienionych wyżej zakazów, tj. stosowanie praktyk antykonkurencyjnych skutkuje (względnie może skutkować) zastosowaniem wobec danego podmiotu stosownych sankcji administracyjnych. Stanowi istotny instrument, który przyczynić się ma do przestrzegania przepisów ustawy antymonopolowej przez przedsiębiorców, a także stosowania się przezeń do treści orzeczeń organów antymonopolowych. W art. 106 ust. 1 i 2 ustawy. wymieniono katalog czynów, za których popełnienie grozi kara pieniężna nakładana przez Prezesa UOKiK. Istotne jest, że dopuszczenie się naruszenia przepisów ustawy może nastąpić zarówno umyślnie (tj. kiedy naruszyciel miał taki zamiar), jak też i nieumyślnie (tj. kiedy naruszyciel nie miał na celu postąpienia niezgodnego z normami wynikającymi z przepisów tej ustawy). Tak więc kara pieniężna może zostać nałożona także w przypadku, gdy naruszyciel nieumyślnie dopuścił się określonego czynu, co oznacza to, że kara może być nałożona, także w razie gdy po stronie naruszyciela nie będzie występować wina, rozumiana jako świadomość bezprawności zachowania. Reasumując, podstawą zarówno stosowania sankcji administracyjnych (w postaci zobowiązania przedsiębiorcy do zaniecha¬nia stosowania zakazanej praktyki), jak i nakładanie kar pieniężnych jest faktyczne naruszenie przepisów ustawy i decydujące znaczenie ma zatem stan obiektywny. Przepisy ustawy antymonopolowej nie uzależniają bowiem wymierzenia kary od istnienia winy subiektywnej, polegającej na świadomości wykonywania praktyk antykonkurencyjnych.
Biorąc pod uwagę sfery działalności gminy oraz powyższe kryteria oceny praktyk ograniczających konkurencję, znajomość pewnych zagadnień z zakresu prawa antymonopolowego jest bardzo istotna dla pracowników organów samorządowych. Z jednej strony pozwala realizować zadania publiczne bez groźby naruszeń zakazów wynikających z ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, z drugiej strony gmina nie będzie narażana na konieczność ponoszenia ciężarów finansowych wynikających nie tylko z zapłaty kary pieniężnej (niekiedy bardzo wysokiej) nakładanej przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, ale także związanych z zaspakajaniem roszczeń podmiotów poszkodowanych w związku ze stosowaniem przez gminę zakazanych praktyk stwierdzonych w wyniku postępowania antymonopolowego.
Szkolenia z tej samej kategorii:
Data i miejsce: 28.05.2012 - 29.05.2012, Poznań
1590 zł
Data i miejsce: 11.06.2012 - 12.06.2012, Kraków
1590 zł
Data i miejsce: 12.06.2012 - 13.06.2012, Kraków
1590 zł
Szkolenia autora tego artykułu:
2012-06-20, Legnica
490 zł
- Zaloguj się, by odpowiadać
